ในช่วงปีที่ผ่านมา ใครที่ได้ทราบข่าวการเปิดการค้าเสรี หรือเรียกกันติดปากว่า FTA ระหว่างไทยกับจีน คงจะดีใจกันพอสมควร ด้วยเห็นว่าเราเปิดตลาดกับประเทศที่มีประชากรมากที่สุดในโลก 

ถ้าเขากินผักผลไม้ของเราคนละนิดละหน่อย เราก็คงผลิตให้เขาไม่ทัน เกษตรกรผู้ปลูกพืชผักผลไม้ของเราก็คงจะมีรายได้ดีขึ้น  มีเงินเข้าประเทศมากขึ้น  เศรษฐกิจภายในก็คงจะดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

แต่เมื่อเวลาผ่านไป ผลที่ได้รับกลับไม่เป็นอย่างที่คิด จากบทความข่าวเศรษฐกิจการเกษตรของสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร ทำให้ทราบความจริงบางอย่างที่เกิดขึ้น จึงขออนุญาตนำมาเผยแพร่เพื่อเป็นข้อมูลแก่ผู้สนใจ
 
มูลค่าการนำเข้าและส่งออกผักผลไม้ ในช่วงเดือนมกราคม-เมษายน ปี 2547  เทียบกับ ปี 2546 ในเวลาเดียวกัน  จากการค้าในระบบใหม่ ทั้งนำเข้าและส่งออกมียอดเพิ่มขึ้นมากกว่าเท่าตัว แต่ดุลการค้าเกือบไม่แตกต่าง และยังถือว่าดุลการค้าสุทธิยังติดลบอยู่ (-81.43 ล้านบาท)
 
โดยมีข้อสังเกตว่า การขยายตัวของการส่งออกผักและผลไม้ไทยไปยังจีนที่มีอัตราสูงนั้น มาจากความพยายามที่หันเข้ามาสู่ระบบการค้าระหว่างไทย-จีน ให้ถูกต้องตามกฎระเบียบเพิ่มมากขึ้น เนื่องจากสิทธิประโยชน์การค้าภายใต้ข้อตกลงเขตการค้าเสรีไทย-จีนมีมากขึ้น เป็นแรงจูงใจให้มีการทำการค้าภายใต้ระเบียบข้อตกลง เพื่อใช้สิทธิประโยชน์ทางการค้าระหว่างกัน

แม้ว่าการค้าระหว่างไทย-จีน ภายใต้ข้อตกลงเขตการค้าเสรี  จะมีการขยายตัวในอัตราที่สูง
มูลค่าการส่งออกผักและผลไม้เพิ่มขึ้น แต่ราคาผลไม้ภายในประเทศกลับตกต่ำลงอย่างรุนแรง

จากการติดตามสถานการณ์ราคาผลไม้ในประเทศพบว่า เกษตรกรขายทุเรียนหมอนทองได้ในราคากิโลกรัมละ 10 บาท เงาะโรงเรียน กิโลกรัมละ 3 บาท หากเป็นเงาะสีชมพู กิโลกรัมละ 2 บาท  และขายลิ้นจี่ได้กิโลกรัมละไม่ถึง 10 บาท ทำให้เกษตรกรชาวสวนผลไม้ประสบความเดือดร้อนจากปัญหาการขาดทุน

เกษตรกรต่างลงความเห็นกันว่า สาเหตุสำคัญมาจากผลกระทบของเขตการค้าเสรีไทย-จีน ซึ่งถึงแม้ว่าไทยจะสามารถส่งออกผักและผลไม้ได้เพิ่มมากขึ้น แต่การนำเข้าก็มีมากขึ้นด้วย

ดังนั้นจากข้อเท็จจริงจึงมีความเป็นไปได้ที่ข้อตกลงเขตการค้าเสรีได้ส่งผลทำให้การค้าขยายตัว
ทั้งทางด้านการส่งออก และด้านการนำเข้า รวมทั้งส่งผลให้การแข่งขันทางการค้าระหว่างกันมีความรุนแรงมากขึ้น

ปรากฏการณ์ดังกล่าวยังได้พบว่า ผักและผลไม้ที่มีการนำเข้ามาเพิ่มมากขึ้นได้ส่งผลกระทบในด้านการทดแทนของ
การบริโภค ผู้บริโภคมีอธิปไตยเพิ่มมากขึ้นในการที่จะเลือกซื้อผักและผลไม้ได้มากชนิดขึ้น
จนกระทั่งประชาชนได้กล่าวขานว่า ปัจจุบันราคาแอบเปิ้ลได้ลดต่ำลงมาก ผู้บริโภคจึงหันมาบริโภคแอบเปิ้ลเพิ่มมากขึ้น และลดการบริโภคฝรั่งลง

ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นนี้มีทั้งผลดีในด้านของผู้บริโภคที่สามารถเลือกบริโภคผักและผลไม้ได้ในราคาที่ลดต่ำลง และผลเสียในด้านของเกษตรกรชาวสวนผลไม้ที่ต้องเผชิญกับราคาผักและผลไม้ตกต่ำลงอย่างรุนแรง

ผลกระทบที่เกิดจากข้อตกลงเขตการค้าเสรีไทย-จีน จึงเป็นประเด็นที่เป็นข้อสงสัยว่า ผลประโยชน์สุทธิที่จะเกิดกับประชาชนส่วนใหญ่ของประเทศเป็นอย่างไร และมีผลทำให้ประชาชนส่วนใหญ่มีความกินดีอยู่ดีเพิ่มขึ้นหรือไม่

ประเด็นปัญหาที่เป็นข้อสงสัยเหล่านี้  ทางสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรซึ่งมีหน้าที่รับผิดชอบในปัญหาดังกล่าว ตามพระราชบัญญัติเศรษฐกิจการเกษตร พ.ศ. 2522 พร้อมที่จะทำหน้าที่ในการไขข้อสงสัย
สงสัย เพื่อเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารในเรื่องผลกระทบของเขตการค้าเสรีที่มีต่อภาคการเกษตร และเกษตรกรไทย รวมทั้งเสนอแนะทางออกที่เป็นทางหนีทีไล่ให้ประชาชนได้ปรับตัวบรรเทาความเดือดร้อน

ผลกระทบของเกษตรกรที่เป็นผู้ผลิต และเป็นผู้ที่อยู่ในช่วงปลายของห่วงโซ่การผลิต ประกอบกับมีอำนาจการต่อรองต่ำ และไม่อาจจะผลักภาระในผลกระทบที่ทำให้เกิดความเดือดร้อนไปสู่ผู้อื่นได้ จึงต้องรับภาระนั้นเอง
หากนำเงื่อนไขดังกล่าวมาร่วมพิจารณาในการตัดสินใจแล้ว จะพบว่าเขตการค้าเสรีควรต้องดำเนินการในขอบเขตใด และระดับการเปิดเสรีควรจะอยู่ในระดับใด

ที่มา : ข่าวเศรษฐกิจการเกษตร ปีที่ 50 ฉบับที่ 570 พฤษภาคม 2547
สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์การเกษตร

         ที่มา : กรมศุลกากร สถิติการนำเข้าและส่งออกของประเทศไทย